Mεγάλη ήταν η συμμετοχή του κόσμου στην παρουσίαση το βράδυ της Τετάρτης (3/6), στο κατάμεστο Δημοτικό Θέατρο Λαμίας, της αρχειακής έρευνας-Βιβλίο του φιλόλογου – ερευνητή, Δημήτρη Θ. Νάτσιου, με τίτλο «Το ”έκτακτον Στρατοδικείον Λαμίας” (1946 – 1950)», που κυκλοφορεί από τη «Σύγχρονη Εποχή».
Στο βιβλίο καταγράφεται «μια ακόμα σελίδα της Ιστορίας των ταξικών αγώνων στη χώρα μας, των μεγάλων θυσιών του λαού της «ηρώων γεννήτρας κι ανταρτομάνας Ρούμελης». Μια ακόμα κορύφωση του ομαδικού και ατομικού ηρωισμού, της αντοχής και της αυτοθυσίας, χωρίς όρια, των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ, των κομμουνιστών, των απλών λαϊκών ανθρώπων κάθε ηλικίας, που στάθηκαν με το κεφάλι ψηλά απέναντι στα δικαστήρια και τα εκτελεστικά αποσπάσματα του αστικού κράτους…».
Την εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου διοργάνωσε η Τομεακή Οργάνωση του ΚΚΕ Φθιώτιδας με κεντρικό ομιλητή τον Γενικό Γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα. Επίσης για το βιβλίο μίλησαν ο Κώστας Μπασδέκης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, η Σοφία Βακιρτζηδέλη, βιβλιοθηκονόμος Μ.Α., προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Αρχειων Φθιώτιδας και ο συγγραφέας του βιβλίου, Δημήτρης Θ. Νάτσιος. Την εκδήλωση άνοιξε η Ανδριάνα Μπαφούτσου, μέλος του Γραφείου της Επιτροπής Ανατολικής Στερεάς και Εύβοιας του ΚΚΕ.
Ξεχωριστή ήταν η παρουσία συγγενών εκτελεσμένων και καταδικασμένων. Πολλοί κουβαλούσαν μαζί τους κειμήλια, όπως γράμματα, που τα κρατούν σα να κρατούν στα χέρια τους τους ανθρώπους τους και αναζητούσαν περισσότερα στοιχεία, όπως τις ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, λεπτομέρειες για τη δίκη, για το πως συνελήφθησαν.
Στον χώρο της εκδήλωσης υπήρξε έκθεση με τα ονόματα των 200 αλύγιστων της ταξικής πάλης που εκτελέστηκαν στο νεκροταφείο της Ξηριώτισσας, μετά από την καταδικαστική απόφαση του Στρατοδικείου Λαμίας, που μαζί με άλλα αρχειακά υλικά και ντοκουμέντα, κοσμούσαν το φουαγιέ του θεάτρου, δίπλα ακριβώς στα βιβλία που έγιναν ανάρπαστα.
Δημήτρης Κουτσούμπας: «Οι δυο κόσμοι που συγκρούστηκαν εκείνη τη δεκαετία, υπάρχουν και συγκρούονται και σήμερα»
«Είναι αλήθεια ότι ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα το 1946-1949, δεν περιορίστηκε μόνο στις πολεμικές συγκρούσεις.
Το κράτος, ως μηχανισμός καταστολής, προσάρμοσε όλες του τις λειτουργίες με τέτοιο τρόπο, ώστε να συντρίψει στρατιωτικά, πολιτικά και ιδεολογικά τις αγωνιζόμενες λαϊκές δυνάμεις.» τόνισε στο ξεκίνημα της ομιλίας του ο Δημήτρης Κουτσούμπας.
«Μέχρι το καλοκαίρι του 1945 είχαν στηθεί ανά την επικράτεια 45 νέα κακουργιοδικεία, χωρίς να έχει καν προηγηθεί η διοικητική εκκαθάριση του δικαστικού σώματος, από τα στοιχεία εκείνα, που κατά τη διάρκεια της Κατοχής η δράση τους θεωρήθηκε ύποπτη για συνεργασία με τον εχθρό.
Είναι επίσης χαρακτηριστικό πως η λειτουργία τους άρχισε πολύ πιο γρήγορα από αυτήν των Ειδικών Δικαστηρίων Δωσίλογων.
Ίσως να αναρωτηθεί κάποιος “πώς είναι δυνατόν να διώκονται, να φυλακίζονται, να δολοφονούνται οι αγωνιστές της αντίστασης που μάτωσαν για την απελευθέρωση της χώρας; Και μάλιστα, πώς γίνεται ανάμεσα στους διώκτες τους να συγκαταλέγονται και πρώην συνεργάτες των κατακτητών, εκείνοι που καταγράφηκαν στη λαϊκή συνείδηση ως προδότες και εγκληματίες;
Πριν στεγνώσει το μελάνι με το οποίο γράφτηκε το Γ’ Ψήφισμα, στις 20 Ιούνη 1946 συγκροτήθηκαν έκτακτα στρατοδικεία. Σε Σέρρες, Ξάνθη, Δράμα, Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Κοζάνη, Κόρινθο, Ιωάννινα, Λάρισα, Αλεξανδρούπολη. Στις 6 Σεπτέμβρη 1946 συγκροτήθηκε κι εδώ στη Λαμία, όπως και στη Θήβα και αλλού.
Στις περιοχές που δεν υπήρχαν έκτακτα στρατοδικεία, τις υποθέσεις εκδίκαζαν τα πενταμελή εφετεία. Συνολικά, μέχρι το 1949 ιδρύθηκαν 24 έκτακτα στρατοδικεία και 6 σε επίπεδο μεραρχιών του Στρατού.
Τι πρόβλεπε το Γ’ Ψήφισμα; Ήδη με το πρώτο του άρθρο επέβαλε την ποινή του θανάτου για μια σειρά πράξεις, οι οποίες, κατά τους νομοθέτες σήμαιναν προσπάθεια για απόσπαση μέρους της επικράτειας. Δηλαδή απόλυτη συκοφαντία και δικαστική σκευωρία!
Φυσικά, τα περί ξενοκίνητης ανταρσίας ήταν ανυπόστατες κατηγορίες. Ο ΔΣΕ είχε σκοπούς κοινωνικής αλλαγής προς όφελος του ελληνικού λαού. Σε αυτό αποσκοπούσε ακόμα και όταν διαμόρφωσε κυβερνητικούς θεσμούς σε μέρος της επικράτειας που έλεγχε, όπως εδώ στη Ρούμελη, στη Μακεδονία, στη Θράκη, στο Μοριά και ουδέποτε είχε σκοπό να αποσπάσει μέρος της επικράτειας, πολύ περισσότερο να το συνενώσει με άλλη χώρα.
Αυτό είναι μια κατασκευασμένη εξ ολοκλήρου, ανυπόστατη συκοφαντία, αισχρό ιμπεριαλιστικό πρόσχημα της ελληνικής άρχουσας τάξης και των ιμπεριαλιστικών στηριγμάτων της, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας.
Το βιβλίο του Δημήτρη Νάτσιου, με τα σύντομα βιογραφικά των εκτελεσθέντων, δείχνει πόσο ανυπόστατες ήταν τέτοιες κατηγορίες.
Εδώ, στην Ξηριώτισσα εκτελέστηκε και ο Δημήτρης Κούκουρας, που πιάστηκε στην προσπάθειά του να βγει στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού. Ο Μπάρμπα-Μήτσος ήταν αξιωματικός του ελληνικού στρατού που είχε πολεμήσει, όχι μόνο στον ΕΛΑΣ, αλλά από τους Βαλκανικούς Πολέμους ακόμα. Αυτός, σύμφωνα με τους κρατούντες, ήθελε να τεμαχίσει την ελληνική επικράτεια.
Το παράδειγμά τους, όπως και των χιλιάδων που εντάχθηκαν στις γραμμές του ΔΣΕ, που φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την ίδρυση του, δείχνει πως οι αιτίες που γέννησαν τον ΔΣΕ βρίσκονταν βαθιά μέσα στην ελληνική κοινωνία. Και θα ήταν πολλές περισσότερες οι δυνάμεις του, αν είχε ξεκινήσει τον αγώνα έγκαιρα και αποφασιστικά, από το 1944 και 1945, εάν είχαν προλάβει να ενταχθούν σε αυτόν δεκάδες χιλιάδες ΕΠΟΝίτες, πριν τους στείλουν στις φυλακές και εξορίες.
Το μέγεθος της σύγκρουσης αποδείχνουν και οι χιλιάδες φυλακισμένοι και εξόριστοι.
Ακόμα, οι εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες που ξεριζώθηκαν από τα χωριά τους βίαια, από τον στρατό και τη χωροφυλακή και μετά ρίχτηκαν σε γκέτο, στις παρυφές των πόλεων.
Στο έκτακτο στρατοδικείο έσυραν τους μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού που συλλαμβάνονταν, έσερναν μέλη του ΚΚΕ και φίλους του κόμματος, όποιον με οποιονδήποτε τρόπο στήριζε τον αγώνα του ΔΣΕ ή απλώς εξέφραζε συμπάθεια στις πόλεις και τα χωριά.
Φυσικά, το Στρατοδικείο δεν επέβαλε μόνο θανατικές καταδίκες. Το βιβλίο είναι διαφωτιστικό και για τις μικρότερες υποθέσεις που δείχνουν τον ασφυκτικό κρατικό έλεγχο για να μπορέσει να σταθεροποιηθεί η αστική εξουσία.
φωτογραφία 902.gr
Είναι χαρακτηριστικό, ότι η πρώτη υπόθεση που δίκασε ήταν η επιβολή 25 ημερών φυλάκισης σε δύο συμπολίτισσες μας, καθώς η μια φιλοξένησε την άλλη στο σπίτι της, δίχως να το δηλώσουν στις αστυνομικές αρχές.
Τα έκτακτα στρατοδικεία είναι γνωστά για τη σκληρότητά τους, για τις βαρύτατες ποινές που επέβαλαν και την ευκολία με την οποία εξέδιδαν τις θανατικές καταδίκες. Ήταν δικαστήρια σκοπιμότητας, δικαστήρια ταξικά. Σε τέτοιες συνθήκες και με τους δικασμένους να βρίσκονται απομονωμένοι σε διάφορα κάτεργα, ήταν δύσκολη ακόμα και η αξιοποίηση όποιων ένδικων μέσων.
Στα χρόνια 1946-1949, οι εκτελεσμένοι αγωνιστές υπερβαίνουν τους 3.300. Επίσης, ανάμεσα στους εκτελεσθέντες συγκαταλέγονται και 374 που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο από τα κακουργιοδικεία.
Κ. Μπασδέκης: Συμβολή στη γνώση και τη μνήμη η έκδοση για το Έκτακτο Στρατοδικείο Λαμίας
Στη σημασία της έκδοσης «Το Έκτακτον Στρατοδικείον Λαμίας 1946-1950» ως συμβολής στη γνώση της ιστορίας του τόπου, στην αποκάλυψη της ταξικής βίας του αστικού κράτους και στη διατήρηση της μνήμης των εκτελεσμένων αγωνιστών, στάθηκε ο Κωνσταντίνος Μπασδέκης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.
Ξεκινώντας με μια προσωπική αναφορά στον συγγραφέα, που υπήρξε καθηγητής του στα μαθητικά του χρόνια στη Λαμία, ο Κ. Μπασδέκης σημείωσε ότι πρόκειται για ένα «εξαιρετικό βιβλίο», καρπό πολύχρονης αρχειακής έρευνας. Ανέδειξε ότι η έκδοση, ενώ φαινομενικά καταγράφει με αποστασιοποίηση την αντικειμενική πραγματικότητα, στην πράξη φωτίζει με μοναδικό τρόπο «την αγριότητα και το μένος» ενός Στρατοδικείου που οδήγησε στο θάνατο, σε ισόβια ή πολυετείς καθείρξεις εκατοντάδες αγωνιστές, συχνά για πράξεις που ούτε με τα μέτρα της εποχής δεν μπορούσαν να θεωρηθούν αξιόποινες.
Υπογράμμισε ότι ο Δ. Νάτσιος, με έρευνα άνω των 40 χρόνων, παίρνει πάνω του μια μεγάλη ευθύνη: Την απόδοση τιμής και μνήμης σε όσους στήθηκαν στον τοίχο της Ξηριώτισσας, κοιτώντας τον θάνατο κατάματα. Με την καταγραφή των ονομάτων και των βασικών στοιχείων των εκτελεσμένων, το βιβλίο χαρίζει στη συλλογική μνήμη πολύτιμο υλικό και ταυτόχρονα καλεί σε συνέχιση της μελέτης για την περίοδο λειτουργίας του Έκτακτου Στρατοδικείου Λαμίας.
Ο Κ. Μπασδέκης επισήμανε ότι η μελέτη αυτή βάζει τις βάσεις για να αναδειχθούν αθέατες πλευρές του εμφύλιου ταξικού πολέμου στη Ρούμελη, για να γνωριστούν καλύτερα οι προσωπικότητες των εκτελεσμένων και των καταδικασμένων, ως κομμάτι του ταξικού αγώνα που διεξαγόταν στην περιοχή και συνολικά στη χώρα. Με αφορμή την έκδοση, τόνισε, αποκαλύπτεται ότι η αστική τάξη υπερασπίζεται τα συμφέροντά της με όλους τους τρόπους, με όλα τα μέσα και με τους μηχανισμούς που δημιουργεί για τη σταθεροποίηση της εξουσίας της.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Κ. Μπασδέκης στα στοιχεία που συγκεντρώνει το βιβλίο για τη λειτουργία του Στρατοδικείου. Η περιφέρεια αρμοδιότητάς του κάλυπτε τους νομούς Φθιώτιδας, Φωκίδας και Ευρυτανίας, ενώ από το 1946 έως το 1950 παραπέμφθηκαν να δικαστούν 3.294 άτομα. Από αυτά καταδικάστηκαν 1.694, δηλαδή κατά μέσο όρο ένας στους δύο. Σε 416 επιβλήθηκε η ποινή του θανάτου, σε 300 ισόβια κάθειρξη, σε 767 κάθειρξη από 10 έως 20 χρόνια και σε 211 ποινές έως 10 χρόνια.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο 1948, χρονιά κατά την οποία η δράση του Έκτακτου Στρατοδικείου Λαμίας εμφανίζεται πιο σκληρή. Τότε επιβλήθηκε το 64% των θανατικών καταδικών και των ισοβίων, ενώ πραγματοποιήθηκαν 174 εκτελέσεις, δηλαδή το 88% των συνολικών εκτελέσεων στην Ξηριώτισσα. Συνολικά, στον τόπο αυτό εκτελέστηκαν 200 αγωνιστές, ανάμεσά τους 24 γυναίκες.
Ωστόσο, όπως τόνισε, δεν είναι μόνο οι αριθμοί που συγκλονίζουν. Πίσω από κάθε καταδίκη υπάρχουν άνθρωποι, αγωνιστές και αγωνίστριες που βρέθηκαν στο εδώλιο, πολλοί από τους οποίους οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, ενώ άλλοι πέρασαν από πολύχρονες φυλακές και εξορίες. Ενδεικτικά αναφέρθηκε σε περιπτώσεις όπως του Γιώργη Γιαταγάνα, της 16χρονης Ελένης Μπελλή, του Δημήτρη Κούκουρα, της Βαγγελίτσας Κουσιάντζα και της Βασιλικής Ντάνου, αξιοποιώντας τις όχι ως απλή παράθεση βιογραφικών, αλλά ως ζωντανά τεκμήρια της στάσης και της αντοχής των αγωνιστών.
Κλείνοντας, ο Κ. Μπασδέκης απάντησε στο ερώτημα αν είναι επίκαιρη και αναγκαία μια τέτοια έκδοση, 80 χρόνια μετά. Όπως σημείωσε, η αναγκαιότητά της προκύπτει από το χρέος απέναντι σε όσους έδωσαν τη ζωή τους για ανώτερα ιδανικά και αξίες. Σε μια κοινωνία που καλλιεργεί τον ατομικισμό, τον ανταγωνισμό και τον νόμο της ζούγκλας, το βιβλίο εξυψώνει το μεγαλείο του συλλογικού αγώνα και της πίστης μέχρι τέλους σε έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, χωρίς πολέμους, φτώχεια και εξαθλίωση.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, ανέφερε ότι η έκδοση αποτελεί ένα πρώτο βήμα αποπληρωμής αυτού του χρέους, δίνοντας ταυτόχρονα συνέχεια με την υπόσχεση για ανέγερση μνημείου κοντά στην Ξηριώτισσα, που θα θυμίζει τη θυσία των 200 εκτελεσμένων αγωνιστών.
Σ. Βακιρτζηδέλη: Αναχώματα της ιστορικής μνήμης απέναντι στη λήθη 
Τις άοκνες προσπάθειες του κ. Νάτσιου για την διάσωση των αρχείων, που «είχαν ως αποτέλεσμα να υπάρχει σήμερα πρόσβαση σε πλήθος αρχείων στα ΓΑΚ Φθιώτιδας», τόνισε στην ομιλία της η Σοφία Βακιρτζηδέλη, προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων Φθιώτιδας επισημαίνοντας ότι «δική μας υποχρέωση είναι να συνεχίσουμε αυτό το πολύτιμο έργο».
Προσδιόρισε ότι μέσα από το έργο του Δημήτρη Νάτσιου, τα στοιχεία των εκτελεσμένων και καταδικασμένων «παύουν να είναι απλώς στατιστικά δεδομένα. Μετατρέπονται σε αναχώματα της ιστορικής μνήμης απέναντι στη λήθη. Μας απαντούν σε καίρια ερωτήματα: ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, πότε κόπηκε βίαια το νήμα της ζωής τους και πού γράφτηκε ο επίλογος της ιστορίας τους».
Έκανε αναφορά στον τοπικό τύπο της Λαμίας και ιδιαίτερα στην εφημερίδα «Λαμιακός Τύπος», τα αρχεία του οποίου αποτελούν πηγή για την έκδοση του «Έκτακτου Στρατοδικείου Λαμίας». Ανέφερε μάλιστα το πώς βρέθηκε στα χέρια του συγγραφέα τμήμα του αρχείου του «Λαμιακου τύπου», τονίζοντας ότι «για να μην καταλήξει σε κάποιον πολτοποιητή, ο κ. Δημήτρης, μαζί με τον τυπογράφο Νώντα Κορκόβελο, προχώρησαν σε μια πράξη… ”παράνομης” αλλά αναγκαίας διάσωσης: ”έκλεψαν” το αρχείο για να το παραδώσουν σε όλους μας! Χάρη σε αυτή την ”κλοπή” επιστημονικής ευθύνης και αγάπης, το αρχείο φυλάσσεται σήμερα ασφαλές στα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Φθιώτιδας, προσφέροντας σε εμάς και τις επόμενες γενιές τον πλούτο των στοιχείων του».
Και τόνισε: «Οι τοπικές εφημερίδες δεν είναι απλώς καταγραφή ειδήσεων αλλά θα μπορούσαμε να τις χαρακτηρίσουμε ως ζωντανά ημερολόγια μιας κοινότητας. Μέσα από τις στήλες τους αναδεικνύονται οι κοινωνικές εντάσεις, οι οικονομικές δυσκολίες, οι ψίθυροι της αγοράς και, σε περιόδους κρίσεων, το κλίμα του φόβου ή της ελπίδας που επικρατούσε μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Χωρίς τον τοπικό τύπο, η γνώση μας για το παρελθόν θα ήταν ελλιπής, στερημένη από το τοπικό χρώμα και το βίωμα των ανθρώπων της περιφέρειας».
Ενώ στη συνέχεια πρόσθεσε: «Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εφημερίδες της εποχής δεν λειτουργούσαν σε καθεστώς ελευθεροτυπίας, αλλά υπό το καθεστώς μιας αυστηρής και θεσμοθετημένης λογοκρισίας, καθώς και των περιορισμών που επέβαλε το Γ΄ Ψήφισμα. Ο δημοσιογραφικός λόγος ήταν σε μεγάλο βαθμό ευθυγραμμισμένος με την επίσημη κρατική πολιτική, γεγονός που αντανακλάται και στον ίδιο τον αυτοπροσδιορισμό του ”Λαμιακού Τύπου” ως ”εθνικόφρονος εφημερίδος”. Η ορολογία υπήρξε έντονα πολωμένη, η ρητορική σκληρή και η παρουσίαση των κατηγορουμένων συχνά προκατειλημμένη. Παρ’ όλα αυτά, μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας διασώζονται πολύτιμες μαρτυρίες για το κλίμα της εποχής, τον φόβο, τον πολιτικό φανατισμό και τις ανθρώπινες διαδρομές όσων βρέθηκαν αντιμέτωποι με το Έκτακτο Στρατοδικείο και, σε πολλές περιπτώσεις, με το εκτελεστικό απόσπασμα της Ξηριώτισσας. Υπό αυτή την έννοια, ο ”Λαμιακός Τύπος” αποτελεί ταυτόχρονα φορέα της κυρίαρχης ιδεολογίας της περιόδου και πολύτιμη ιστορική πηγή για τη μελέτη της».
Δ. Νάτσιος: Εκπληρώθηκε ένα χρέος προς τους νεκρούς… 
«Σήμερα τελέστηκε το καλύτερο μνημόσυνο για τους εκτελεσμένους. Έγινε το καλύτερο μάθημα τοπικής ιστορίας και εκπληρώθηκε ένα μέρος από το μεγάλο χρέος προς τους νεκρούς», τόνισε στην αντιφώνηση του, κλείνοντας την εκδήλωση, ο συγγραφέας του βιβλίου, Δημήτρης Θ. Νάτσιος.
Ευχαρίστησε τους παρευρισκόμενους για την παρουσία τους, τους ομιλητές για τα καλά τους λόγια, καθώς και την «Σύγχρονη Εποχή» για την έκδοση και για την προώθηση του βιβλίου και αναφερόμενος στην περίοδο 1946-1950 επισήμανε: «Σε Φθιώτιδα, Φωκίδα και Ευρυτανία χύθηκε πολύ δάκρυ και στην Ξηριώτισσα χύθηκε πολύ αίμα. Τα συμπεράσματα δικά σας…».
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την Κατερίνα Τσέλιου, στέλεχος του ΚΚΕ να απαγγέλλει στίχους από το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου «επιμνημόσυνη γονυκλισία», στη μνήμη των 200 εκτελεσμένων.
AΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ ILAMIA.GR ΣΤΟ FB ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΣΤΕ ΠΑΝΤΑ ΕΝΗΜΕΡΩΜΕΝΟΙ
ΜΑΘΕΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ILAMIA.gr
